Maniyerizm: Bir Rönesans Sanatı Akımı

Rönesans sırasında, İtalyan sanatçılar klasik antik çağın ideal formlarından ve uyumlu kompozisyonlarından ilham aldılar. Antik modellerin bu yeniden yorumlanışı, Michelangelo ve Leonardo da Vinci gibi Yüksek Rönesans sanatçılarının eserlerinde meşhur olsa da hareketin sonuna doğru ortaya çıkan bir tarz olan Maniyerizm olarak da tezahür etti. Maniyerizm ya da diğer bir deyişle Üslupçuluk, ilk kez 16. yüzyılda Giorgio Vasari tarafından Raffaello, Leonardo da Vinci ve Michelangelo’nun sanatını kendi sanatına uydurmak, benzetmeye çalışmak anlamında kullanılmıştır.

Maniyerist sanatçılar, Rönesans döneminde belirlenen ilkeleri yeni uç noktalara taşıdılar ve klasisizme stilist bir dokunuş getiren estetikle uğraştılar. Şimdi burada, az bilinen bu stile bir göz atıp tarihini keşfediyoruz ve onu tanımlayan özellikleri size sunuyoruz.

Maniyerizm nedir?

Maniyerizm, 1530’da ortaya çıkan ve o yüzyılın sonuna kadar süren bir tarzdır. Adını, “üslup” veya “tarz” anlamına gelen İtalyanca bir terim olan maniera‘dan alır. Resim ve heykele stilize edilmiş, abartılı bir yaklaşımı ifade eder.

Joachim Wtewael, “Persus ve Andromeda,” 1611 (Maniyerizm)

Geç Rönesans olarak da bilinen Maniyerizm, alt kümenin süslü estetiğini benimseyen ve onu  abartıya uyarlayan Yüksek Rönesans ile Barok dönemi arasında bir köprü olarak kabul edilir.

Tarihi

15. yüzyılın sonlarında, Floransa’daki sanatçılar, klasisizm lehine karanlık çağların ruhanî ikonografisinden vazgeçmeye başladılar. Bu estetik yaklaşım 17. yüzyıla kadar sürdü ve üç alt grupla sonuçlandı: Erken Rönesans, Yüksek Rönesans ve Geç Rönesans.

Erken Rönesans sırasında, sanatçılar ilham almak için antik çağlarla ilgilenmeye başladı. Bu yeni keşfedilen ilgi, daha sonra, doğal figürler ve matematiksel olarak kesin bir perspektif kullanımıyla karakterize edilen bir tür olan Yüksek Rönesans’a ışık tutacaktır. Yüksek Rönesans 1490’dan Geç Rönesans veya Maniyerizm’in ortaya çıktığı 1530’lara kadar sürdü.

Maniyerist sanatçılar, Yüksek Rönesans sanatçılarının tasvir ettiği mükemmeliyetçiliğe ilgi duyarken, onu çoğaltmaya çalışmadılar. Bunun yerine, Rönesans ilkelerinin üzerinde durdular ve idealizm peşinde koşmak yerine kendi dışavurumlarını destekleyen çalışmalarla uğraştılar. Tate, “Raphael ve Michelangelo ile özdeşleşmiş idealleri benimsemek yerine Maniyeristler, karmaşık bir zarafet duygusu yaratmak için kompozisyon öğelerini manipüle etme teknik ve becerilerini sergileyen oldukça yapay kompozisyonlar yaratma yolunda bir adım daha ileri gittiler.” şeklinde açıklamıştır.

Maniyerizm Özellikleri

Abartılı Figürler

Maniyerist sanatçıların Yüksek Rönesans tekniklerini “bir adım öteye” götürmelerinin birincil yolu abartmaktır. İtalyan bir sanatçı olan Parmigianino’nun öncülüğünü yaptığı Maniyeristler, gerçekçi oranları reddettiler ve bunun yerine imkânsız bir şekilde uzatılmış uzuvları ve garip bir şekilde yerleştirilmiş gövdeleri olan figürler yaptılar. Bu uzatılmış ve bükülmüş biçimler muhtemelen hareketi anımsatmak ve dramayı yükseltmek için kullanıldı.

Parmigianino, “Uzun Boyunlu Madonna,” 1534-1540 (Maniyerizm örneği)

Ünlü İtalyan ressam, mimar, tarihçi ve yazar Giorgio Vasari’ye göre Parmigianino, kendi benzerliğini çizerken istemeden bu sıra dışı estetiği benimsedi. Ünlü sanat tarihi kitabı Sanatçıların Hayatları’nda Parmigianino hakkında “Sanatın inceliklerini keşfetmek için, bir gün dışbükey bir berber aynasında kendine bakarak kendi portresini yapmaya karar verdi. Ve bunu yaparken, bir tavanın kenarlarını garip kıvrımlara çeviren, binaların kapılarını ve diğer bölümlerini olağanüstü bir şekilde geri çeken aynanın yuvarlaklığının yarattığı tuhaf etkileri fark etti. Daha sonra aklına, gördüklerini kopyalayarak kendini eğlendirme fikri geldi” diyor Vassari.

Parmigianino, “Dış Bükey Aynada Öz Portre” 1523-1524

Ayrıntılı Dekorasyon

Gösterişli süsleme, Maniyeristlerin Rönesans uygulamalarını sınırları içine aldığı bir başka yoldur. Yüksek Rönesans sanatçıları tipik olarak desenleri çalışmalarına dâhil etmezken, Sandro Botticelli gibi Erken Rönesans sanatçıları dâhil etmiştir. Orta Çağ’ın millefleur (Fransız mille-fleur’larından ya da “binbir çiçekli”) duvar halılarından esinlenen Botticelli, Primavera gibi büyük ölçekli mitolojik resimlerine çiçek desenlerini dahil etti.

Botticelli, “Primavera,” 1477–1482

Maniyerist sanatçılar, sırayla hem tuvalleri hem de heykelleri çok sayıda dekoratif unsurla kaplayan ayrıntılı süslemelere olan bu ilgiyi yeniden gözden geçirdiler. Bu konsepti şaşırtıcı yeni seviyelere taşıyan sanatçılardan biri ise bitkilerden, hayvanlardan ve çeşitli nesnelerden yapılmış tuhaf portreleri yapan ressam Giuseppe Arcimboldo’dur.

Giuseppe Arcimboldo, “Bahar,” 1573 (Maniyerizm örneği)

Yapay Renkler

Son olarak, Maniyeristler, Yüksek Rönesans ressamlarının kullandığı natüralist renkleri terk ettiler ve bunun yerine yapay -ve genellikle gösterişli- tonlar kullandılar. Bu gerçekçi olmayan tonlar, Rönesans’ın zengin renklerini yeni boyutlara taşıyan İtalyan bir sanatçı olan Jacopo da Pontormo’nun çalışmalarında özellikle belirgindir.

Pontormo, “İfade,’ 1526-1528 (Maniyerizm örneği)

Bu renk yaklaşımı, Roma’ya taşındığında Maniyerist stili benimseyen İspanyol ressam El Greco’nun kullanımı ile de ünlüdür. Diğer Maniyeristler gibi, El Greco da çalışmalarını yeniden üretme girişiminde bulunmadan, önceki sanatçıları gözden geçirdi. “Ustaları incelemelisin,” dedi, “ama ruhunda atan orijinal stili koru ve onu çalmaya çalışanların canlarına oku.”

El Greco, “Aziz John’un Vizyonu veya Beşinci Mührün Açılışı”, 1609-1614 (Maniyerizm)

Maniyerizm Mirası

Muhtemelen sanat tarihinin en etkili sanat hareketi olan Rönesans’ın bir alt kümesi olmasına rağmen Maniyerizm, Altın Çağ’ın önceki çalışmalarıyla aynı değerde tutulmuyor. Bununla birlikte kendine özgü estetiği, farkına varabilenleri etkilemeye devam ediyor ve onu sanat tarihinin en büyüleyici mücevherlerinden biri yapıyor.

Kaynak: https://mymodernmet.com/what-is-mannerism/ – https://www.tarihlisanat.com/

Bir Yorum Yazın